Schatkamer van de Liemers, verhaal 10: Baggeraars halen Liemers verleden boven water

Begin jaren zeventig start een grootschalige zandwinning in de Liemers, eerst in de Lathumse waard, daarna in de Vaalwaard aan een IJsselbocht bij Giesbeek. Behalve zand en grind halen de baggerwerkzaamheden ook een stuk historie naar boven. De krachtige zandzuiger zuigt letterlijk het Liemers verleden uit het water.

 

Zand en grind worden nat gewonnen. Aan de drijvende zuig-perspomp zit een pijp die in het water steekt. De pomp zuigt het spul naar boven en perst het door de pijp. Een ‘stenenkist’ met spijlen zorgt ervoor dat rommel niet in de pomp komt, maar in de kist valt. Als hij vol zit, wordt de kist schoongemaakt. Een zeef achter de pijp zorgt ervoor dat het water eruit valt. Het overgebleven zand en grind gaat op transportbanden richting wal. De sorteermachine aan de wal scheidt zand en grind en schudt overgebleven spul in het gat naast de machine. Is de bult in het gat te hoog, dan wordt deze leeggehaald en tot split vermalen.

Baggermeester Theo Brouwer zit jarenlang op de zandzuiger ver uit de wal. Zand en grind ‘happen’ in het ‘Gat van Van Maanen’, zoals de put in de volksmond heet. Tussen de rommel in de ‘stenenkist’ ontdekt Theo allerlei oudheidkundige vondsten, al weet hij dat eerst niet. Bij een geribbelde tand denkt hij aan een poot van een beest, maar ontdekt later dat het een mammoetkies is. Al snel weet de baggermeester de vondsten op archeologische waarde te schatten. In de bult naast de sorteermachine liggen eveneens mooie vondsten. Aan het eind van iedere werkdag, terug aan de wal, loopt Theo eerst langs de bult. Hij bekijkt dan de ‘opbrengst van de dag’ op zoek naar ‘iets moois’. Na acht jaar wordt de zuiger ingeruild voor een plek op de weegbrug aan de wal, dichter bij de bult. Want Theo heeft in zijn zoektocht naar ‘iets moois’ inmiddels concurrentie van collega’s én archeologen.

Baggermeester
In de jaren bij het baggerbedrijf vindt Theo talloze interessante oudheidkundige voorwerpen: stukken rode jaspis, kleurige granieten, glad gerolde vuurstenen, schedels van een wisent, oeros of reuzenhert en een primitieve schaats gemaakt van dierlijk ellepijp. Maar ook: gereedschap uit de steen-, brons- en ijzertijd, gebruiksvoorwerpen uit de Romeinse tijd en de Middeleeuwen. De baggermeester is de moderne mammoetjager want hij vindt diverse mammoetkiezen, mammoet onderkaak en een prachtig gebogen mammoet slagtand. Allemaal resten van dat machtige dier uit de IJstijd. Ook bij andere Liemerse baggerputten zoekt en vindt Theo archeologische vondsten, zoals bij de Bijland voorwerpen van de Romeinen en in Pannerden een bijl van hertshoorn.
Veel oudheidkundige vondsten uit de zand-zuigplas bij Lathum zijn dankzij hem bewaard gebleven. Want door onwetendheid wordt veel spul eerst weggegooid. Nu is die aandacht er wél, maar is de nieuwe baggermethode het probleem. Tegenwoordig zit onderaan de zuigpijp een waterkanon en die spuit met vier of zes atmosfeer druk de pijp schoon van grof spul. Als nu de pijp dicht zit, hoeft deze niet meer uit het water en dat scheelt tijd en geld. Maar voor archeologische vondsten is dit een slechte ontwikkeling. De mammoetkaak die nu voor de pijp komt, wordt verbrijzeld omdat het waterkanon er dwars doorheen spuit. Niet vreemd dus dat baggeraars niet veel historie meer boven water halen.
Tegenwoordig verbieden ook veel baggeraars mensen om bij hun putten te zoeken omdat ze bang zijn voor veiligheidsrisico’s en schadeclaims. Dit is een andere reden waarom vandaag de dag er minder historische vondsten zijn.

Theo Brouwer heeft een aantal van zijn archeologische vondsten geschonken aan het Liemers Museum, zoals de onderkaak van een mammoet.

Irma de Theije

Deze serie is een initiatief van De Liemers Helemaal Goed. Met medewerking van Kunstwerk! Liemers Museum en Leven in de Liemers.  Via vlogs en verhalen geven we op deze wijze een gezicht aan de geschiedenis van de Liemers.

Foto: Kunstwerk! Liemers Museum: onderkaak van een mammoet
Boek Het Rhederlaag: J.J.H. Cornielje.

Schermafdruk 2019 02 25 08.59

LM foto 4 onderkaak mammoet vooraanzicht



Laatst aangepast opdonderdag, 21 maart 2019 19:54
  • Deel artikel met je vrienden

  • DLHG op Facebook

    1. DLHG Posts
    2. DLHG Comments
    next
    prev

    DLHG op Twitter

    1. @regiodeliemers
    2. #DLHG
    next
    prev

    Meld je aan voor de Nieuwsbriefen blijf eenvoudig op de hoogte

    Enkele malen per jaar versturen we een nieuwsbrief met een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen over de campagne de Liemers, helemaal goed!

    Volg de Liemers ook op Social Mediavoor de laatste nieuwtjes

    Om op de hoogte blijven van de laatste nieuwtjes kan je de Liemers, helemaal goed! ook via je favoriete social media volgen.

     

    Contact opnemenwe horen graag van je

    Heb je nog vragen of wil je meer informatie dan kan je per mail contact  opnemen. We helpen je dan graag verder!

    Inloggen or Aanmelden